Người thừa kế có được quyền yêu cầu phân chia di sản thừa kế bằng hiện vật không?

Người thừa kế có được yêu cầu chia di sản bằng hiện vật không? Đây là vấn đề thường phát sinh khi di sản là nhà đất, tài sản có giá trị lớn hoặc tài sản có thể chia thành nhiều phần.

Theo quy định của pháp luật dân sự, người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản. Tuy nhiên, việc chia di sản bằng hiện vật còn phụ thuộc vào tính chất của tài sản, thỏa thuận giữa những người thừa kế và khả năng chia thực tế.

1. Người thừa kế có quyền yêu cầu chia di sản

Theo Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền yêu cầu chia di sản.

Khi người để lại di sản chết, tài sản của họ được xác định là di sản thừa kế. Di sản được chia theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Trường hợp có nhiều người cùng được hưởng di sản, mỗi người có quyền yêu cầu xác định phần quyền của mình.

Việc yêu cầu chia di sản có thể được thực hiện bằng thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, người thừa kế có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.

2. Có được yêu cầu chia di sản bằng hiện vật không?

Có.

Khoản 2 Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

“Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.”

Như vậy, pháp luật ghi nhận rõ quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật.

Ví dụ, ông A chết để lại một thửa đất cho ba người con. Nếu thửa đất đủ điều kiện để chia thành các phần tương ứng với quyền thừa kế, những người con có thể yêu cầu chia đất bằng hiện vật.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có thể chia hiện vật.

3. Khi nào di sản được chia bằng hiện vật?

Việc chia di sản bằng hiện vật thường được xem xét khi tài sản có thể phân chia.

Một số trường hợp có thể chia bằng hiện vật gồm:

Đất có đủ diện tích để tách thửa.
Nhà đất có thể phân chia phù hợp với phần di sản của từng người.
Tài sản có thể chia thành nhiều phần mà không làm mất đáng kể giá trị sử dụng.
Những người thừa kế thống nhất được phương án phân chia.
Việc phân chia không vi phạm quy định pháp luật về đất đai, xây dựng hoặc quản lý tài sản.

Đối với quyền sử dụng đất, cần kiểm tra thêm điều kiện tách thửa theo quy định pháp luật đất đai và quy định của địa phương.

Do đó, việc một người yêu cầu nhận phần đất riêng không đồng nghĩa với việc Tòa án luôn phải chia đất theo yêu cầu đó.

4. Nếu di sản không thể chia bằng hiện vật thì giải quyết thế nào?

Không phải di sản nào cũng có thể chia thành các phần bằng nhau.

Ví dụ, một căn nhà có diện tích nhỏ. Nếu chia nhà thành nhiều phần, công năng sử dụng và giá trị của căn nhà có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trong trường hợp này, những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá tài sản.

Một người có thể nhận toàn bộ căn nhà. Người này sẽ thanh toán lại giá trị phần di sản mà những người thừa kế khác được hưởng.

Ví dụ:

Di sản là căn nhà trị giá 3 tỷ đồng. Có 3 người thừa kế. Giả sử mỗi người được hưởng 1 tỷ đồng.

Nếu một người nhận căn nhà, người này có thể thanh toán cho hai người còn lại tổng cộng 2 tỷ đồng.

Cách giải quyết này giúp bảo đảm quyền lợi của các bên. Đồng thời, tài sản không phải chia nhỏ.

5. Không thỏa thuận được thì di sản được xử lý thế nào?

Trường hợp những người thừa kế không thống nhất được phương án chia di sản, việc giải quyết có thể được yêu cầu tại Tòa án.

Nếu hiện vật không thể chia đều và các bên cũng không thỏa thuận được về việc định giá hoặc người nhận hiện vật, hiện vật có thể được bán để chia giá trị.

Đây là phương án được pháp luật dự liệu nhằm bảo đảm quyền lợi của những người cùng hưởng di sản.

Ví dụ:

Ba người con cùng được hưởng một căn nhà. Người thứ nhất muốn nhận nhà và thanh toán cho hai người còn lại. Người thứ hai cũng muốn nhận nhà. Các bên không thống nhất được giá trị căn nhà.

Nếu tài sản không thể chia bằng hiện vật, Tòa án có thể xem xét phương án bán tài sản để chia tiền theo phần quyền của từng người.

6. Có thể yêu cầu Tòa án chia đất cho từng người thừa kế không?

Có thể yêu cầu, nhưng việc Tòa án chấp nhận còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Đối với di sản là quyền sử dụng đất, cần xem xét:

Diện tích thửa đất.
Vị trí và hiện trạng sử dụng.
Quy hoạch sử dụng đất.
Điều kiện tách thửa.
Diện tích tối thiểu được phép tách thửa.
Lối đi và khả năng sử dụng sau khi chia.
Phần quyền của từng người thừa kế.
Tình trạng pháp lý của quyền sử dụng đất.

Nếu đất đủ điều kiện tách thửa, việc chia bằng hiện vật có thể được xem xét.

Ngược lại, nếu đất không đủ điều kiện tách thửa, việc chia thành các phần đất riêng có thể không thực hiện được.

Khi đó, các bên có thể thỏa thuận một người nhận đất và thanh toán phần giá trị tương ứng cho những người khác.

7. Người thừa kế có bắt buộc phải nhận di sản bằng tiền không?

Không phải trong mọi trường hợp.

Người thừa kế có quyền yêu cầu chia di sản bằng hiện vật nếu điều kiện thực tế cho phép.

Việc nhận tiền thường được đặt ra khi:

Di sản không thể chia bằng hiện vật.
Các bên thỏa thuận để một người nhận tài sản.
Tài sản được bán để chia giá trị.
Việc chia hiện vật làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá trị hoặc công năng của tài sản.

Vì vậy, không thể mặc nhiên cho rằng người thừa kế chỉ được nhận tiền.