ANH EM TRONG NHÀ KHÔNG CHỊU KÝ VĂN BẢN PHÂN CHIA DI SẢN PHẢI LÀM GÌ?

Khi cha mẹ hoặc người thân qua đời, di sản để lại có thể là nhà đất, tiền gửi ngân hàng, xe hoặc các tài sản có giá trị khác. Việc phân chia di sản thường được thực hiện dựa trên di chúc hoặc quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, trên thực tế, không phải các thành viên trong gia đình đều thống nhất với phương án chia di sản. Có trường hợp một người thừa kế không đồng ý ký văn bản phân chia di sản.

Vậy anh em trong nhà không chịu ký văn bản phân chia di sản thì phải làm gì? Người không ký có mất quyền thừa kế không? Có thể tự ý sang tên tài sản hay không? Nếu không thể thỏa thuận thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết không?

Bài viết dưới đây sẽ phân tích những vấn đề cần lưu ý.

1. Văn bản phân chia di sản là gì?

Theo Luật Công chứng 2024, người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc có quyền yêu cầu công chứng văn bản phân chia di sản.

Công chứng viên có trách nhiệm kiểm tra để bảo đảm việc phân chia di sản phù hợp với Bộ luật Dân sự và pháp luật có liên quan.

Đối với di sản là quyền sử dụng đất hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, hồ sơ còn phải có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản.

Trong trường hợp thừa kế theo pháp luật, hồ sơ cần có giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản.

Do đó, việc phân chia di sản không chỉ phụ thuộc vào mong muốn của một người. Quyền của tất cả người thừa kế cần được xác định trước khi thực hiện thủ tục.

2. Một người không chịu ký văn bản phân chia di sản thì sao?

Đây là tình huống khá phổ biến trong các vụ việc thừa kế.

Ví dụ, cha mẹ mất để lại một căn nhà. Có 4 người con cùng thuộc diện hưởng di sản. Ba người đồng ý chia tài sản nhưng một người không đồng ý ký.

Trong trường hợp này, ba người còn lại không thể tự ý lấy phần tài sản của người không đồng ý.

Nếu các bên chưa có thỏa thuận hợp pháp hoặc chưa có bản án, quyết định của Tòa án thì việc phân chia vẫn chưa thể hoàn tất theo ý chí của những người còn lại.

Có thể không công chứng văn bản phân chia di sản

Theo Luật Công chứng 2024, công chứng viên phải kiểm tra hồ sơ và bảo đảm việc phân chia di sản được thực hiện đúng quy định pháp luật. Nếu vấn đề về người hưởng di sản hoặc việc phân chia chưa rõ thì công chứng viên có thể yêu cầu làm rõ hoặc tiến hành xác minh theo quy định.

Vì vậy, nếu một người thừa kế không đồng ý với phương án phân chia thì việc lập văn bản phân chia di sản theo phương án đó sẽ không thể thực hiện một cách đơn phương.

Người không ký không đương nhiên mất quyền thừa kế

Việc một người không ký văn bản phân chia di sản không đồng nghĩa với việc người đó từ bỏ quyền hưởng di sản.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, quyền của người thừa kế được xác định từ thời điểm mở thừa kế.

Việc từ chối nhận di sản là một vấn đề khác. Người thừa kế phải thực hiện việc từ chối nhận di sản theo đúng quy định pháp luật.

Do đó, không thể lấy lý do một người không ký văn bản phân chia di sản để mặc nhiên xác định người đó không còn quyền hưởng di sản.

3. Có được tự ý chia tài sản khi một người không ký không?

Về nguyên tắc, không được tự ý chia phần di sản thuộc quyền của người thừa kế khác.

Nếu di sản là nhà đất đứng tên người đã chết, các đồng thừa kế cần xác định đầy đủ những người có quyền hưởng di sản.

Sau đó, các bên có thể lựa chọn phương án phù hợp.

Chẳng hạn:

Tất cả người thừa kế thống nhất phân chia tài sản.
Một người nhận tài sản và thanh toán phần giá trị cho những người khác.
Một người tặng cho phần quyền hưởng di sản của mình cho người thừa kế khác.
Các bên thống nhất giữ tài sản chung.
Trường hợp không thể thống nhất thì yêu cầu Tòa án giải quyết.

Không nên tự ý bán, tặng cho hoặc sang tên toàn bộ di sản khi chưa xác định đầy đủ quyền của các đồng thừa kế.

4. Nếu không đồng ý chia theo di chúc thì giải quyết thế nào?

Trường hợp người chết để lại di chúc, trước hết cần xác định di chúc có hợp pháp hay không.

Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Nếu di chúc hợp pháp thì nguyên tắc chung là di sản được chia theo nội dung di chúc.

Tuy nhiên, người thừa kế có quyền cho rằng di chúc không hợp pháp nếu có căn cứ.

Ví dụ:

Người lập di chúc không minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc.
Người lập di chúc bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Nội dung di chúc vi phạm điều cấm của luật.
Hình thức di chúc không phù hợp với quy định pháp luật.
Có căn cứ cho rằng di chúc bị giả mạo.

Khi phát sinh tranh chấp về tính hợp pháp của di chúc, các bên có thể yêu cầu Tòa án xem xét.

5. Nếu không có di chúc thì chia di sản thế nào?

Nếu không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp và thuộc trường hợp thừa kế theo pháp luật thì di sản được chia theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Các hàng thừa kế được xác định theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Vì vậy, trước khi chia di sản cần xác định chính xác:

Người để lại di sản là ai.
Những người thuộc hàng thừa kế nào.
Có người thừa kế thế vị hay không.
Có người từ chối nhận di sản hay không.
Có người không được quyền hưởng di sản hay không.
Di sản thực tế gồm những tài sản nào.
Người chết có nghĩa vụ tài sản chưa thực hiện hay không.

Việc xác định thiếu một người thừa kế có thể làm ảnh hưởng đến toàn bộ thủ tục phân chia di sản.

6. Anh em không thống nhất thì có thể khởi kiện chia di sản không?

Có.

Nếu các bên không thể thương lượng thì người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về thừa kế.

Đây là hướng xử lý thường được đặt ra khi một người không đồng ý ký văn bản phân chia di sản và các bên không thể tìm được tiếng nói chung.

Tòa án sẽ xem xét các vấn đề liên quan như:

Xác định người để lại di sản.
Xác định những người thừa kế.
Xác định di sản.
Xác định tính hợp pháp của di chúc nếu có.
Xác định phần quyền của từng người.
Xem xét yêu cầu chia hiện vật hoặc chia theo giá trị.
Xem xét nghĩa vụ tài sản của người chết để lại.
Giải quyết các yêu cầu liên quan khác.

Sau khi bản án hoặc quyết định có hiệu lực, các bên có thể căn cứ vào kết quả giải quyết để thực hiện thủ tục đăng ký, sang tên hoặc phân chia tài sản theo quy định.

7. Hồ sơ khởi kiện chia di sản gồm những gì?

Tùy từng vụ việc, hồ sơ có thể bao gồm:

Đơn khởi kiện.
Giấy chứng tử của người để lại di sản.
Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người chết và người thừa kế.
Di chúc nếu có.
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hoặc giấy tờ về tài sản.
Giấy tờ chứng minh nguồn gốc tài sản.
Tài liệu thể hiện quá trình quản lý, sử dụng di sản.
Các tài liệu liên quan đến việc phân chia di sản trước đó.
Giấy tờ, chứng cứ khác liên quan đến tranh chấp.

Hồ sơ cần được chuẩn bị phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

8. Thủ tục khởi kiện tranh chấp chia di sản

Khi các bên không thể thỏa thuận, người có quyền có thể thực hiện thủ tục khởi kiện theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Người khởi kiện chuẩn bị đơn khởi kiện và các tài liệu chứng minh cho yêu cầu của mình.

Bước 2: Nộp đơn đến Tòa án có thẩm quyền

Hồ sơ được nộp tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Đối với tranh chấp về bất động sản, cần đặc biệt lưu ý quy định về thẩm quyền của Tòa án nơi có bất động sản.

Bước 3: Tòa án xem xét đơn

Nếu hồ sơ thuộc thẩm quyền và đủ điều kiện thụ lý, Tòa án sẽ thực hiện thủ tục theo quy định.

Người khởi kiện có thể được yêu cầu nộp tiền tạm ứng án phí.

Bước 4: Tòa án giải quyết vụ án

Tòa án sẽ thu thập và đánh giá chứng cứ.

Các bên được thực hiện quyền trình bày ý kiến và cung cấp tài liệu, chứng cứ.

Tòa án cũng tiến hành các thủ tục tố tụng cần thiết để giải quyết vụ án.

Bước 5: Tòa án ra bản án hoặc quyết định

Kết quả giải quyết sẽ xác định quyền của các bên đối với di sản và phương án giải quyết theo quy định pháp luật.

Sau khi bản án hoặc quyết định có hiệu lực, các bên thực hiện các thủ tục tiếp theo theo nội dung đã được giải quyết.

9. Thời hiệu yêu cầu chia di sản cần lưu ý

Đây là vấn đề rất quan trọng khi giải quyết tranh chấp thừa kế.

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là:

30 năm đối với bất động sản.
10 năm đối với động sản.

Thời hiệu được tính từ thời điểm mở thừa kế.

Đối với yêu cầu xác nhận quyền thừa kế hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác, thời hiệu là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Đối với yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại, thời hiệu là 03 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Do đó, khi xảy ra tranh chấp, người có quyền nên kiểm tra thời điểm người để lại di sản chết và các mốc thời hiệu liên quan.

10. Người không chịu ký văn bản phân chia di sản nên xử lý thế nào?

Không phải mọi trường hợp không ký đều xuất phát từ việc cố tình gây khó khăn.

Có người không ký vì cho rằng mình bị chia thiếu.

Có người cho rằng di sản chưa được xác định đầy đủ.

Có người nghi ngờ di chúc không hợp pháp.

Cũng có trường hợp các thành viên không thống nhất được giá trị tài sản.

Vì vậy, trước khi khởi kiện, các bên nên làm rõ lý do không đồng ý ký.

Nếu tranh chấp chỉ liên quan đến cách chia tài sản, các bên có thể tiếp tục thương lượng.

Nếu tranh chấp liên quan đến quyền thừa kế, di chúc hoặc nguồn gốc tài sản, cần thu thập chứng cứ để xác định quyền của từng người.

Nếu không thể thỏa thuận, người có quyền có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

11. Có thể nhờ luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế không?

Tranh chấp thừa kế thường liên quan đến nhiều tài liệu và vấn đề pháp lý.

Đặc biệt, các vụ việc có nhà đất thường phát sinh thêm vấn đề về nguồn gốc tài sản, giấy chứng nhận, quá trình quản lý sử dụng đất và người có quyền hưởng di sản.

Luật sư có thể hỗ trợ: