TỘI LỪA DỐI KHÁCH HÀNG: XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH HAY TRUY CỨU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ?

Trong bối cảnh hoạt động thương mại ngày càng phát triển, hành vi lừa dối khách hàng diễn ra với nhiều hình thức tinh vi, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và làm suy giảm niềm tin thị trường. Một vấn đề pháp lý đặt ra là: hành vi này bị xử phạt hành chính hay bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

1. Khái niệm và cơ sở pháp lý

Theo Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), tội lừa dối khách hàng được hiểu là hành vi trong mua bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ mà cân, đong, đo, đếm, tính gian hàng hóa, dịch vụ hoặc dùng thủ đoạn gian dối khác nhằm thu lợi bất chính.

Cân, đong, đo, đếm, tính gian được hiểu là hành vi cân, đong, đo đếm, tính toán không chính xác, không đúng với số lượng, khối lượng, trọng lượng và kích thước thực tế của từng loại hàng hóa khi mua bán, giao dịch hàng hóa làm thiệt hại nghiêm trọng cho khách hàng.
Thủ đoạn gian dối khác trong việc mua bán gồm những thủ đoạn làm cho khách hàng bị nhầm lẫn tưởng là mình đã nhận đúng, mua đúng loại hàng với chất lượng như thỏa thuận ban đầu.

Đây là hành vi xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

2. Xử phạt hành chính – áp dụng khi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm

Không phải mọi hành vi lừa dối khách hàng đều bị xử lý hình sự. Trong nhiều trường hợp, nếu mức độ vi phạm chưa nghiêm trọng, chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chủ thể vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật về thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Các trường hợp thường bị xử phạt hành chính bao gồm:

Gian lận nhỏ lẻ trong cân, đo, đong, đếm hàng hóa;
Cung cấp thông tin sai lệch nhưng chưa gây hậu quả đáng kể;
Chưa có yếu tố thu lợi bất chính đáng kể hoặc chưa tái phạm.

Biện pháp xử lý chủ yếu là phạt tiền, buộc khắc phục hậu quả hoặc đình chỉ hoạt động kinh doanh trong một số trường hợp.

3. Truy cứu trách nhiệm hình sự – khi hành vi đạt mức độ nguy hiểm

Hành vi lừa dối khách hàng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015. Cụ thể:

Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án mà chưa được xóa án tích nhưng tiếp tục vi phạm;
Thu lợi bất chính từ 5.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng;
Phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp hoặc dùng thủ đoạn tinh vi;
Thu lợi bất chính 50.000.000 đồng trở lên.

Khi đó, người phạm tội có thể phải chịu các hình phạt như:

Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng;
Cải tạo không giam giữ;
Hoặc phạt tù lên đến 05 năm tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

4. Tiêu chí phân định giữa xử phạt hành chính và hình sự

Việc phân định giữa hai loại trách nhiệm này chủ yếu dựa trên các tiêu chí:

Mức độ nguy hiểm của hành vi: quy mô, tính chất gian dối;
Giá trị thu lợi bất chính;
Yếu tố tái phạm hoặc tiền sự, tiền án;
Hậu quả gây ra cho khách hàng và xã hội.

Nói cách khác, xử phạt hành chính áp dụng với vi phạm ở mức độ thấp, còn truy cứu trách nhiệm hình sự được đặt ra khi hành vi có tính chất nghiêm trọng, có tổ chức hoặc gây hậu quả đáng kể.

Tội lừa dối khách hàng là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm và có thể bị xử lý ở nhiều mức độ khác nhau. Trong khi xử phạt hành chính mang tính răn đe đối với vi phạm chưa nghiêm trọng, thì trách nhiệm hình sự được áp dụng đối với các hành vi có tính nguy hiểm cao, nhằm bảo vệ trật tự thị trường và quyền lợi người tiêu dùng.

————————————————————————————————————————————————

Hãy liên hệ để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời: