HẬU QUẢ PHÁP LÝ KHI CỐ TÌNH HỢP THỨC HÓA NỢ RIÊNG ĐỂ NÉ TRÁNH NGHĨA VỤ CHUNG

Trong thực tiễn đời sống hôn nhân và kinh doanh, nhiều trường hợp vợ hoặc chồng cố tình thỏa thuận xác định sai bản chất khoản nợ nhằm chuyển nghĩa vụ chung thành nghĩa vụ riêng hoặc ngược lại để né tránh trách nhiệm tài sản. Những thỏa thuận này tưởng chừng giúp giảm áp lực tài chính trước mắt nhưng thực tế lại tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng.

Việc xác định nợ chung hay nợ riêng của vợ chồng không phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí thỏa thuận mà phải căn cứ vào bản chất khoản vay, mục đích sử dụng và lợi ích mà khoản vay đó hướng tới.

1. Căn cứ xác định nợ chung và nợ riêng của vợ chồng

Theo Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng phát sinh trong các trường hợp như:

Nghĩa vụ do vợ chồng cùng xác lập;
Nghĩa vụ phát sinh nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;
Nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản chung;
Nghĩa vụ liên quan đến hoạt động kinh doanh chung hoặc phục vụ lợi ích chung của gia đình.

Ngược lại, theo Điều 45 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014: Nghĩa vụ riêng về tài sản của vợ chồng phát sinh từ giao dịch do một bên xác lập, thực hiện không vì nhu cầu của gia đình.

2. Hành vi hợp thức hóa nợ để tránh nghĩa vụ

Vợ chồng lập giấy cam kết hoặc thỏa thuận ghi nhận “khoản nợ là nghĩa vụ riêng của một bên” để bên còn lại sẽ không phải chịu trách nhiệm.

Tuy nhiên, pháp luật không chỉ dựa vào hình thức văn bản mà còn xem xét bản chất thực tế của giao dịch.

Nếu bản chất khoản vay được sử dụng để:

Chi tiêu sinh hoạt gia đình, nuôi con, chữa bệnh;
Đầu tư kinh doanh chung;
Phục vụ lợi ích chung,…

thì dù có thỏa thuận là “nợ riêng”, Tòa án vẫn có thể xác định đây là nghĩa vụ chung của vợ chồng.

3. Hậu quả pháp lý

3.1. Thỏa thuận bị tuyên bố vô hiệu

Thỏa thuận hợp thức hóa nợ có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu nếu nhằm trốn tránh nghĩa vụ với bên thứ ba hoặc che giấu bản chất giao dịch (Điều 124 BLDS 2015).

Ví dụ:

Vợ chồng đang có nguy cơ bị chủ nợ khởi kiện nên lập văn bản xác nhận toàn bộ khoản vay là của riêng một người để tránh kê biên tài sản chung.
Một bên vay tiền phục vụ hoạt động kinh doanh chung nhưng sau đó lập cam kết rằng bên còn lại không liên quan nhằm né tránh trách nhiệm trả nợ.

3.2. Vợ chồng vẫn phải chịu trách nhiệm liên đới với khoản nợ

Chủ nợ vẫn có quyền yêu cầu cả hai vợ chồng liên đới thanh toán đối với khoản vay:

Điều này đồng nghĩa:

Tài sản chung của vợ chồng có thể bị xử lý để thi hành án;
Người không trực tiếp vay vẫn có nguy cơ bị kê biên tài sản.

3.3. Rủi ro đối với chủ nợ và bên thứ ba

Khó khăn trong việc thu hồi nợ;
Kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.

Vì vậy, khi giao kết hợp đồng vay tài sản có giá trị lớn, nên:

Xác định rõ mục đích sử dụng khoản vay;
Thể hiện đầy đủ thông tin của vợ chồng trong hợp đồng khi cần thiết;
Có tài liệu chứng minh việc sử dụng tiền vay;
Thỏa thuận rõ trách nhiệm thanh toán và phạm vi nghĩa vụ.

4. Lưu ý pháp lý

Để tránh các tranh chấp và hệ quả pháp lý phát sinh, vợ chồng cần:

Trung thực trong việc xác lập giao dịch tài sản;
Không lập văn bản giả tạo nhằm né tránh nghĩa vụ;
Phân định rõ tài sản riêng, nghĩa vụ riêng ngay từ đầu;
Lưu giữ chứng cứ chứng minh mục đích sử dụng khoản vay;
Tham khảo ý kiến luật sư trước khi ký kết các thỏa thuận liên quan đến công nợ và tài sản chung.

Việc cố tình hợp thức hóa nợ riêng để né tránh nghĩa vụ chung có thể mang lại lợi ích tạm thời nhưng về lâu dài lại tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp. Trong nhiều trường hợp, hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến tài sản mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi của vợ chồng, con cái và các bên liên quan.

————————————————————————————————————————————————

Hãy liên hệ để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời: