GIÀNH QUYỀN NUÔI CON DƯỚI 36 THÁNG TUỔI KHI LY HÔN

Quyền nuôi con sau ly hôn luôn được pháp luật ưu tiên giải quyết theo nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ. Theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2025, con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng vì đây là giai đoạn trẻ cần sự chăm sóc, dinh dưỡng và gắn kết tình cảm đặc biệt từ mẹ. Tuy nhiên, quy định này không mang tính tuyệt đối. Nếu mẹ không đủ điều kiện chăm sóc hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với quyền lợi của con, Tòa án có thể giao con cho cha hoặc người khác đủ điều kiện nuôi dưỡng. 

1. Căn cứ pháp lý về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2025, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Bên cạnh đó, Điều 81, Điều 84 và Điều 85 Luật Hôn nhân và Gia đình 2025 cùng các hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP đều xác định nguyên tắc quan trọng nhất khi giải quyết tranh chấp nuôi con là bảo đảm quyền lợi mọi mặt của trẻ em.

Như vậy, mặc dù pháp luật ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ nhưng đây không phải là quyền đương nhiên tuyệt đối.

2. Điều kiện và ngoại lệ quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi

2.1. Nguyên tắc ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ

Theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2025, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện chăm sóc hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Quy định này xuất phát từ đặc điểm sinh học và tâm lý của trẻ trong những năm đầu đời. Đây là giai đoạn trẻ cần được chăm sóc thường xuyên về dinh dưỡng, sức khỏe và tình cảm; đồng thời, mối quan hệ gắn bó giữa mẹ và con có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ.

Tuy nhiên, việc ưu tiên giao con cho mẹ không phải là quyền đương nhiên tuyệt đối. Trong mọi trường hợp, Tòa án vẫn phải xem xét quyền lợi tốt nhất của trẻ trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

2.2. Điều kiện để mẹ được trực tiếp nuôi con

Để được giao quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người mẹ cần chứng minh mình có đủ điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ trên cả phương diện vật chất lẫn tinh thần.

Cụ thể, người mẹ cần:

• Có sức khỏe thể chất và tinh thần ổn định để trực tiếp chăm sóc con;
• Có thời gian chăm sóc, theo dõi và giáo dục con;
• Có nơi ở ổn định, bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho trẻ;
• Có khả năng đáp ứng các nhu cầu thiết yếu về ăn uống, y tế và phát triển của con;
• Không có hành vi vi phạm pháp luật hoặc lối sống ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ.

Ví dụ, trường hợp người mẹ đang nghỉ thai sản, có nơi ở ổn định và được gia đình hỗ trợ chăm sóc con thì thông thường sẽ được Tòa án ưu tiên giao quyền nuôi dưỡng.

2.3. Trường hợp mẹ không đủ điều kiện nuôi con

Mặc dù được pháp luật ưu tiên, người mẹ vẫn có thể không được giao quyền nuôi con nếu không đáp ứng được điều kiện chăm sóc tối thiểu hoặc việc giao con cho mẹ không bảo đảm quyền lợi của trẻ.

Một số trường hợp thường gặp gồm:

• Mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh lý nghiêm trọng làm hạn chế khả năng chăm sóc con;
• Mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự;
• Không có nơi ở ổn định hoặc không có khả năng bảo đảm nhu cầu thiết yếu cho trẻ;
• Thường xuyên bỏ mặc, không trực tiếp chăm sóc con;
• Có hành vi bạo lực gia đình, nghiện ma túy, nghiện rượu hoặc các hành vi khác gây ảnh hưởng xấu đến trẻ.

Trong những trường hợp này, Tòa án có thể xem xét giao con cho cha hoặc người thân thích khác nếu việc đó bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ.

3. Trường hợp cha có thể được giao quyền nuôi con

Người cha vẫn có thể được Tòa án giao nuôi con dưới 36 tháng tuổi nếu chứng minh được một trong các căn cứ sau:

Mẹ không đủ điều kiện nuôi dưỡng

Ví dụ:

• Mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh lý nghiêm trọng ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc con.
• Không có nơi ở ổn định.
• Thường xuyên bỏ mặc hoặc không trực tiếp chăm sóc con.
• Có lối sống không lành mạnh, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

Cha mẹ có thỏa thuận theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2025, cha mẹ có quyền thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con sau ly hôn. Nếu thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của trẻ, Tòa án sẽ công nhận.

Cha có điều kiện chăm sóc tốt hơn, Tòa án có thể xem xét:

• Thu nhập ổn định.
• Nhà ở phù hợp.
• Thời gian chăm sóc con.
• Môi trường sống an toàn, thuận lợi cho sự phát triển của trẻ.
• Sự hỗ trợ từ ông bà hoặc người thân trong việc chăm sóc trẻ.

4. Hồ sơ và chứng cứ cần chuẩn bị

Để bảo vệ quyền nuôi con, cha hoặc mẹ nên chuẩn bị các tài liệu sau:

4.1. Đơn khởi kiện

• Thông tin người khởi kiện (họ tên, ngày sinh, CMND/CCCD, nơi cư trú).
• Thông tin bị đơn (cha hoặc mẹ còn lại).
• Thông tin con (họ tên, ngày sinh, mối quan hệ).
• Lý do yêu cầu: Trình bày ngắn gọn các căn cứ luật và tình trạng thực tế (ví dụ: “nguồn thu nhập của tôi ổn định, môi trường sống an toàn, mẹ/cha không đủ điều kiện…”).
• Nguyện vọng: Rõ ràng đề nghị Tòa án giao quyền nuôi con cho ai.

Giấy tờ nhân thân và hộ tịch

• Bản sao công chứng CMND/CCCD/hộ chiếu của người khởi kiện và bị đơn.
• Bản sao chứng thực giấy đăng ký kết hôn (nếu đã đăng ký).
• Bản sao chứng thực giấy khai sinh của con (chứng minh con dưới 36 tháng tuổi).

4.2. Chứng cứ chứng minh quyền nuôi con
Chia làm ba nhóm chính:

Chứng cứ về tài chính

• Hợp đồng lao động.
• Bảng lương.
• Sao kê tài khoản ngân hàng.
• Giấy tờ nhà đất hoặc hợp đồng thuê nhà.

Chứng cứ về điều kiện chăm sóc

• Giấy khám sức khỏe.
• Giấy xác nhận cư trú.
• Hình ảnh nơi ở và điều kiện sinh hoạt của trẻ.
• Tài liệu chứng minh quá trình trực tiếp chăm sóc con.

Chứng cứ về phía bên còn lại (nếu có)

• Hồ sơ bệnh án.
• Tài liệu chứng minh không thực hiện nghĩa vụ chăm sóc con.
• Chứng cứ về hành vi bạo lực, nghiện ngập hoặc vi phạm pháp luật.

Văn bản thỏa thuận (nếu có)

• Hợp đồng thỏa thuận phân chia thời gian nuôi con, cấp dưỡng, thăm nom giữa cha mẹ.
• Công chứng hoặc chứng thực tại UBND xã/phường để tăng tính pháp lý, giúp tòa án nhanh chóng công nhận.

5. Tòa án đánh giá những yếu tố nào?

Khi giải quyết tranh chấp nuôi con, Tòa án không chỉ xem xét điều kiện kinh tế mà còn đánh giá tổng thể:

• Điều kiện vật chất.
• Điều kiện tinh thần.
• Thời gian chăm sóc con.
• Môi trường sống và học tập.
• Mức độ gắn bó giữa con với cha hoặc mẹ.
• Khả năng bảo đảm sự phát triển toàn diện của trẻ.

Do đó, người có thu nhập cao hơn chưa chắc đã được giao quyền nuôi con nếu không chứng minh được khả năng trực tiếp chăm sóc và giáo dục trẻ.

6. Trường hợp thay đổi người trực tiếp nuôi con

Sau khi bản án ly hôn có hiệu lực, nếu người đang nuôi con không còn đủ điều kiện hoặc xuất hiện căn cứ mới làm ảnh hưởng đến quyền lợi của trẻ thì cha, mẹ hoặc người thân thích có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Kết luận

Theo quy định hiện hành, con dưới 36 tháng tuổi được ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, nhưng đây không phải là nguyên tắc tuyệt đối. Trong trường hợp mẹ không đủ điều kiện chăm sóc hoặc cha chứng minh được mình có điều kiện tốt hơn và việc giao con cho cha bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ, Tòa án vẫn có thể giao quyền nuôi con cho cha. Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp, các bên cần tập trung chuẩn bị chứng cứ về điều kiện vật chất, tinh thần, sức khỏe và khả năng chăm sóc thực tế để bảo vệ quyền lợi của mình cũng như bảo đảm môi trường phát triển tốt nhất cho trẻ.

————————————————————————————————————————————————————————

Hãy liên hệ để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời: