CHỨNG CỨ VÀ NGUỒN CHỨNG CỨ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Trong tố tụng hình sự, việc xác định sự thật vụ án phải dựa trên chứng cứ hợp pháp, được thu thập đúng trình tự, thủ tục luật định. Vì vậy, “chứng cứ” và “nguồn chứng cứ” là hai khái niệm cốt lõi, quyết định đến việc buộc tội hay gỡ tội và bảo đảm quyền con người trong quá trình giải quyết vụ án.

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, chỉ những gì có thật, được thu thập hợp pháp và xuất phát từ nguồn chứng cứ được luật quy định mới được công nhận là chứng cứ. Hiểu đúng và vận dụng chính xác các quy định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong thực tiễn tố tụng hình sự.

1. Các vấn đề cần chứng minh trong vụ án hình sự

Căn cứ Điều 85 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chứng minh các vấn đề sau:

Có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của hành vi phạm tội;
Ai là người thực hiện hành vi phạm tội; có lỗi hay không có lỗi, do cố ý hay vô ý; có năng lực trách nhiệm hình sự hay không; mục đích, động cơ phạm tội;
Những tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo và đặc điểm về nhân thân của bị can, bị cáo;
Tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra;
Nguyên nhân và điều kiện phạm tội;
Những tình tiết khác liên quan đến việc loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt.

2. Chứng cứ

Căn cứ Điều 86 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, quy định:

“Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định, được dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án”

Như vậy, có thể thấy chứng cứ phải đảm bảo:

Là những gì có thật
Được thu thập theo trình tự, thủ tục
Được sử dụng làm căn cứ

3. Nguồn chứng cứ

Căn cứ Điều 87 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, các loại nguồn chứng cứ bao gồm:

Vật chứng;
Lời khai, lời trình bày;
Dữ liệu điện tử;
Kết luận giám định, định giá tài sản;
Biên bản trong hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án;
Kết quả thực hiện ủy thác tư pháp và hợp tác quốc tế khác;
Các tài liệu, đồ vật khác.

*Lưu ý: Những gì có thật nhưng không được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì không có giá trị pháp lý và không được dùng làm căn cứ để giải quyết vụ án hình sự.

4. Nguồn chứng cứ được thu thập từ bản sao, bản chụp màng hình.

Trường hợp dữ liệu điện tử gốc bị xóa hoặc bị thất thoát mà chỉ còn bản sao, bản chụp màng hình được thu thập từ các nguồn khác có được coi là nguồn chứng cứ chứng minh trong vụ án hình sự hay không? Thì theo Công văn số 851/VKSTC-V2 ngày 23/02/2026 Về việc giải đáp, hướng dẫn nghiệp vụ giải quyết các vụ án đánh bạc, tổ chức đánh bạc, gá bạc. Có hướng dẫn như sau:

“Nếu có căn cứ xác định dữ liệu điện tử này có nguồn gốc từ bản sao, bản chụp màng hình được thu thập từ nguồn khác là thông tin có liên quan đến vụ án do người có thẩm quyền tố tụng thu thập và được thu thập theo đúng trình tự tố tụng hình sự và phù hợp với các tài liệu, chứng cứ khác (lời khai; sao kê ngân hàng; dữ liệu nhà mạng; giám định kỹ thuật số…)

Như vậy, các dữ liệu điện tử này cần phải là:

Thông tin có liên quan đến vụ án do người có thẩm quyền tố tụng thu thập, đồng thời phải được thu thập theo đúng trình tự tố tụng hình sự
Phù hợp với các tài liệu, chứng cứ khác (lời khai; sao kê ngân hàng; dữ liệu nhà mạng; giám định kỹ thuật số…)

————————————————————————————————————————————————

Hãy liên hệ để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời: