Trong thời đại số, các cuộc trao đổi qua Zalo, Messenger, Facebook hay các ứng dụng nhắn tin khác ngày càng trở thành nguồn thông tin quan trọng trong các tranh chấp dân sự, hôn nhân gia đình, lao động, kinh doanh thương mại… Nhiều người cho rằng chỉ cần chụp màn hình cuộc trò chuyện là đã đủ làm chứng cứ trước Tòa án. Tuy nhiên, trên thực tế, giá trị chứng minh của ảnh chụp màn hình còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố và có thể bị các bên tranh chấp phản bác.
1. Ảnh chụp màn hình có được coi là chứng cứ không?
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, dữ liệu điện tử có thể được sử dụng làm chứng cứ nếu được thu thập hợp pháp và đáp ứng các điều kiện về tính liên quan, tính khách quan và giá trị chứng minh.
Ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện Zalo hoặc Messenger không đương nhiên bị Tòa án bác bỏ. Tuy nhiên, đây thường chỉ là một trong nhiều nguồn chứng cứ và giá trị chứng minh sẽ được Tòa án xem xét cùng với các tài liệu, chứng cứ khác của vụ án.
2. Vì sao ảnh chụp màn hình thường phát sinh tranh chấp về giá trị chứng minh?
Dễ bị chỉnh sửa hoặc làm giả
Với sự phát triển của công nghệ, việc chỉnh sửa hình ảnh, cắt ghép nội dung hoặc tạo các đoạn hội thoại giả bằng phần mềm, ứng dụng chuyên dụng ngày càng đơn giản. Do đó, nếu bên còn lại cho rằng ảnh chụp đã bị chỉnh sửa hoặc không phản ánh đúng nội dung trao đổi thực tế thì Tòa án sẽ phải xem xét, đánh giá thêm các chứng cứ khác để xác minh.
Khó xác định chính xác chủ thể sử dụng tài khoản
Tên hiển thị trên Zalo hoặc Facebook không phải lúc nào cũng thể hiện đúng chủ sở hữu tài khoản. Trong quá trình giải quyết vụ án, có thể phát sinh các ý kiến như:
- Tài khoản bị người khác sử dụng;
- Tài khoản bị chiếm quyền truy cập;
- Tài khoản giả mạo;
- Người khác sử dụng thiết bị để nhắn tin.
Vì vậy, việc xác định ai là người thực sự tạo lập nội dung trao đổi thường cần được đối chiếu với nhiều tài liệu và chứng cứ khác.
Chỉ có ảnh chụp màn hình có thể chưa đủ
Nếu chỉ nộp một vài ảnh chụp màn hình mà không còn dữ liệu gốc, không còn thiết bị lưu trữ hoặc không có các chứng cứ bổ trợ thì việc chứng minh nguồn gốc và tính toàn vẹn của dữ liệu sẽ gặp nhiều khó khăn.
3. Vi bằng ghi nhận tin nhắn có ý nghĩa gì?
Một trong những biện pháp giúp tăng giá trị chứng minh của dữ liệu điện tử là lập vi bằng thông qua Thừa phát lại.
Khi lập vi bằng, Thừa phát lại trực tiếp chứng kiến việc mở thiết bị, ghi nhận tình trạng hiển thị của cuộc trò chuyện tại thời điểm lập vi bằng và mô tả đầy đủ các sự kiện, hành vi mà mình trực tiếp chứng kiến theo quy định của pháp luật.
Vi bằng có thể ghi nhận:
- Thiết bị được sử dụng để truy cập tài khoản;
- Thời điểm lập vi bằng;
- Thông tin tài khoản đang đăng nhập;
- Nội dung cuộc trò chuyện đang hiển thị;
- Hình ảnh, video, tệp tin, ghi âm (nếu có);
- Các thao tác được thực hiện trên thiết bị trong quá trình lập vi bằng.
Vi bằng không xác nhận nội dung tin nhắn là đúng hay sai, cũng không xác nhận người gửi tin nhắn là ai. Tuy nhiên, đây là một nguồn chứng cứ quan trọng để Tòa án xem xét, đánh giá cùng các chứng cứ khác của vụ án.
4. Có bắt buộc phải lập vi bằng mới sử dụng được tin nhắn làm chứng cứ không?
Câu trả lời là KHÔNG
Pháp luật hiện hành không quy định bắt buộc mọi tin nhắn Zalo hoặc Messenger phải được lập vi bằng mới có giá trị chứng cứ.
Trong nhiều trường hợp, Tòa án vẫn có thể xem xét:
- Dữ liệu gốc trên điện thoại;
- File sao lưu dữ liệu;
- Email;
- Nhật ký giao dịch điện tử;
- Kết quả giám định;
- Dữ liệu do cơ quan, tổ chức hoặc nhà cung cấp dịch vụ cung cấp;
- Lời khai và các chứng cứ khác.
Tuy nhiên, đối với những vụ việc có giá trị lớn hoặc có nguy cơ bên còn lại xóa dữ liệu, phủ nhận nội dung trao đổi hoặc tranh chấp gay gắt, việc lập vi bằng sớm sẽ góp phần bảo đảm việc ghi nhận khách quan hiện trạng dữ liệu tại thời điểm xảy ra sự việc.
Kết luận
Ảnh chụp màn hình Zalo hoặc Messenger có thể được sử dụng làm chứng cứ trong quá trình giải quyết tranh chấp, nhưng giá trị chứng minh sẽ phụ thuộc vào tính xác thực, nguồn gốc, tính toàn vẹn của dữ liệu và việc đánh giá của Tòa án đối với toàn bộ chứng cứ trong vụ án.
Vi bằng của Thừa phát lại không phải là điều kiện bắt buộc để tin nhắn được công nhận là chứng cứ, nhưng trong nhiều trường hợp là giải pháp hữu hiệu giúp ghi nhận khách quan tình trạng dữ liệu điện tử, hạn chế tranh chấp về sau và hỗ trợ quá trình chứng minh trước cơ quan có thẩm quyền.
